ورم پا در بیماران قلبی یکی از شایعترین علائمی است که میتواند نشاندهنده مشکلات جدی قلبی باشد. این عارضه به دلیل تجمع مایعات در بافتهای بدن، خصوصاً در اندامهای تحتانی، رخ میدهد و به آن ادم گفته میشود. بیماران قلبی که از نارسایی قلبی رنج میبرند، اغلب به دلیل ضعف در عملکرد پمپاژ قلب، دچار احتباس مایعات و در نتیجه تورم در پاها میشوند.
آیا نارسایی قلبی باعث ورم پا میشود؟
نارسایی قلبی میتواند به طور مستقیم باعث تورم پاها و حتی شکم شود. این حالت اغلب به دلیل احتباس مایعات ناشی از عملکرد ناکارآمد قلب به وجود میآید. تجمع مایعات در پاها به ویژه در مچ پا و ساق پا، میتواند نشاندهنده اختلالات قلبی باشد. علاوه بر این، ورم پا ممکن است در ابتدا خفیف باشد و در طول روز با نشستن یا ایستادن طولانی تشدید شود.
علائم همراه با ورم پا
افرادی که از ورم پا به دلیل نارسایی قلبی رنج میبرند، ممکن است علائم زیر را تجربه کنند:
- افزایش اندازه پاها یا احساس پفکردگی.
- سختی در پوشیدن کفش.
- درد در پاها یا ساق پا.
- خستگی یا ضعف عمومی.
- تپش قلب یا مشکل در تنفس هنگام دراز کشیدن.
- تورم در سایر قسمتهای بدن مانند شکم.
- افزایش وزن غیرقابل توضیح.
علل دیگر ورم پا
در کنار مشکلات قلبی، علل دیگری نیز میتوانند باعث ورم پا شوند، از جمله:
- بارداری: تغییرات هورمونی و افزایش حجم خون میتواند باعث ورم شود.
- لخته خون: وجود لخته در وریدهای عمقی پا.
- نارسایی کلیوی یا کبدی: اختلال در عملکرد اندامها.
- ایستادن یا نشستن طولانی: به خصوص در سفرهای طولانی یا فعالیتهای شغلی.
- صدمات: آسیبهای فیزیکی به پا.
- عفونت یا سلولیت: التهاب ناشی از عفونت بافتهای نرم.
ورم و سیاه شدن پا
ورم و سیاه شدن پا، از دید پزشک قلب و عروق، علامت هشداردهندهای از اختلال در گردش خون یا عملکرد قلب و عروق محیطی است. این دو علامت ممکن است خفیف و گذرا باشند، اما در بسیاری از موارد نشانهی بیماریهای جدی هستند که نیاز به بررسی فوری دارند. در ادامه به صورت فنی و دقیق دلایل و خطرات آن را بررسی میکنیم
۱. نارسایی قلبی (Heart Failure)
یکی از شایعترین علل ورم پاها، نارسایی بطن راست قلب است. وقتی قلب نتواند خون را بهخوبی پمپ کند، خون در سیاهرگهای پا جمع میشود و باعث ادم (تورم) و در مراحل پیشرفته، تیره یا کبود شدن پوست پا میگردد.
- احساس سنگینی پاها در عصر
- تورم قوزک و ساق
- تنگی نفس هنگام دراز کشیدن
- افزایش وزن سریع در چند روز
۲. نارسایی وریدی مزمن (Chronic Venous Insufficiency)
در این بیماری، دریچههای سیاهرگهای پا درست کار نمیکنند و خون بهجای برگشت به قلب، در پاها تجمع میکند.
- ورم مزمن پا
- تغییر رنگ قهوهای یا سیاه شدن پوست اطراف مچ
- خارش یا زخمهای وریدی مزمن
۳. ترومبوز ورید عمقی (DVT)
اگر یکی از وریدهای عمقی پا دچار لخته خون شود، پا ناگهان ورم میکند، دردناک و گرم میشود و ممکن است سیاه یا بنفشرنگ به نظر برسد. این وضعیت اورژانسی است، زیرا لخته میتواند جدا شده و باعث آمبولی ریه شود.
۴. مشکلات شریانی (Peripheral Artery Disease)
برعکس مورد قبل، در این حالت خون بهسختی به پا میرسد. این کاهش خونرسانی باعث سیاه شدن انگشتان یا پا (نکروز) میشود که در بیماران دیابتی و سیگاری شایعتر است. در این حالت پوست سرد، رنگپریده و دردناک است.
۵. بیماری کلیوی یا کبدی
در بیماران مبتلا به نارسایی کلیه یا سیروز کبدی، تجمع مایع در بدن باعث ورم دوطرفه پاها میشود. گاهی به دلیل کاهش آلبومین خون، پوست نازک و رنگ آن مایل به تیره میگردد.
روشهای پیشگیری و درمان ورم پا در بیماران قلبی
برای مدیریت ورم پا در بیماران قلبی، میتوان اقدامات زیر را انجام داد:
- کاهش مصرف نمک: رژیم غذایی کمنمک میتواند به کاهش احتباس مایعات کمک کند.
- فعالیت بدنی مناسب: ورزشهای سبک و منظم.
- مدیریت استرس: از تکنیکهای آرامشبخش مانند مدیتیشن بهره ببرید.
- اجتناب از الکل و سیگار: این موارد میتوانند علائم را تشدید کنند.
پزشکان معمولاً داروهای ادرارآور برای کاهش مایعات اضافی تجویز میکنند. علاوه بر این، ممکن است داروهای دیگری مانند مسدودکنندههای بتا یا مهارکنندههای ACE برای بهبود عملکرد قلب تجویز شوند.
در موارد شدیدتر، ممکن است استفاده از دستگاههای قابل کاشت یا جراحی لازم باشد. همچنین، در برخی موارد پیوند قلب گزینه درمانی خواهد بود.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر تورم پاها ناگهانی، شدید یا همراه با علائمی مانند تنگی نفس، تب یا قرمزی پوست باشد، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید. همچنین، اگر تورم پس از مصرف داروی خاصی رخ دهد، این موضوع را با پزشک خود در میان بگذارید.
سوالات متداول درباره ورم پا در بیماران قلبی
چگونه از شر ورم پاهای ناشی از نارسایی قلبی خلاص شویم؟
پیروی از برنامه درمانی نارسایی قلبی برای کمک به مدیریت علائم ضروری است. پزشک همچنین ممکن است داروهای ادرارآور را برای کمک به دفع مقداری مایع از بدن توصیه کند. نکات دیگر شامل بالا بردن پاها هنگام نشستن، به حداقل رساندن مصرف نمک، پرهیز از کفشهای تنگ، انجام ورزشهای ملایم و صحبت با پزشک در مورد میزان آب نوشیدن است.
ادم در چه مرحلهای از نارسایی قلبی اتفاق میافتد؟
ورم پا ممکن است در هر مرحله از نارسایی قلبی رخ دهد، اما بدتر شدن ادم ممکن است به این معنی باشد که نارسایی قلبی شدیدتر میشود.
آیا پاهای متورم به معنای نارسایی قلبی است؟
پاهای متورم میتواند نشانهای از نارسایی قلبی باشد. هنگامی که قلب قادر به پمپاژ موثر خون در اطراف بدن نباشد، در اندام تحتانی تجمع مییابد. با این حال، تورم در پاها میتواند به دلایل زیادی مانند نارسایی کلیه، لنف ادم، لخته خون، آسیب یا عفونت مانند سلولیت رخ دهد.
چه زمانی باید نگران ورم پاها باشم؟
افراد در صورت وجود تورم جدید یا مداوم یا اگر علائم آنها شدید است باید به پزشک مراجعه کنند. همچنین در صورت داشتن تب یا علائم دیگر یا اگر ناحیه متورم در لمس قرمز یا داغ است، باید به دنبال کمک پزشکی باشند.
🩺 نظر پزشک قلب
اگر ورم پاها با تغییر رنگ تیره یا سیاه شدن همراه باشد، باید فوراً بررسیهای تخصصی انجام شود:
- سونوگرافی داپلر عروق پا
- نوار و اکوکاردیوگرافی قلب
- آزمایشهای کلیوی، کبدی و انعقادی
درمان بستگی به علت دارد؛ از داروهای مدر و بتابلوکرها در نارسایی قلبی گرفته تا آنتیکواگولانتها در ترومبوز و جراحی در انسداد شریانی.
در صورت مشاهده سیاه شدن پا یا انگشتان، خوددرمانی یا ماساژ ممنوع است. این وضعیت میتواند نشانه مرگ بافتی (گانگرن) باشد و باید فوری در بیمارستان بررسی شود. ورم پا در بیماران قلبی یک علامت جدی است که نباید نادیده گرفته شود. مدیریت این عارضه از طریق تغییر سبک زندگی، مصرف دارو و پیگیری منظم پزشکی میتواند به بهبود کیفیت زندگی کمک کند. در صورت مشاهده هرگونه تورم غیرطبیعی، مشورت با پزشک بهترین راهکار خواهد بود.
